“ქართული ოცნება”: უკან, საბჭოთა კავშირში

“ქართულ ოცნებას” გამოკვეთილი პოლიტიკური პლატფორმა არ გააჩნია, ხოლო კოალიციის იდეოლოგიურ სიჭრელეზე, ქვეყნის შინ და გარეთ, საყოველთაო კონსენსუსი არსებობს. ამიტომ მთავრობის ქმედებას მეტწილად განსაზღვრავს არა ის, რა უნდათ თავად მათ (გარდა ფულის, ძალაუფლებისა და კომფორტისა), არამედ როგორია მათი ოპონენტის – ნაციონალური მოძრაობის ხედვა ამა თუ იმ საკითხზე.

ნაციონალური მოძრაობის მიმართ დამკვიდრებული კრიტიკული კლიშე კი ასეთია: მართალია, 2004-2012 წლებში იყო ეკონომიკის მაღალი ზრდა, მაგრამ მიღებული დოვლათის თანაბარი გადანაწილება არ მომხდარა; ჯინის კოეფიციენტი (კეთილდღეობის უთანაბრობის საზომი) გაუარესდა. რაკიღა დამარცხების ეშინიათ, “ქართული ოცნების” მომხრეები ნაციონალური მოძრაობის მომხრეებთან არსებით კამათში ვერ შედიან და ირონიულ ჩაქირქილებას – “ჰო, ჰო, ბაზარი ყველაფერს დაარეგულირებს” – სჯერდებიან.

არადა საკითხის არსი ასეთია: თუ ნაციონალების დროს არსებული საშუალო 7%-იანი ეკონომიკური ზრდა არ ჰყოფნიდა ქვეყანაში სიღარიბის დაძლევას, როგორ ეყოფა ამას 0.8%-ზე დასული (2016 წლის იანვრის მონაცემი) ეკონომიკური ზრდა. ამის თაობაზე, “ქართული ოცნების” მომხრეები, ბუნებრივია, სდუმან. სდუმან იმის თაობაზეც, როგორ უნდა გაატაროს მთავრობამ ეფექტური სოციალური პოლიტიკა, თუკი ეკონომიკა არ იზრდება და, შესაბამისად, შემოსავალი სახელმწიფო ბიუჯეტში არ იმატებს (სახელმწიფო ვალის ზრდა, რაც ბოლო 3 წელიწადში მშპ-ს 30%-დან 43%-მდე ავიდა, კიდევ ცალკე საუბრის თემაა).

{თუ თქვენ ამ ბლოგის განახლებების გამოწერა გსურთ: დააჭირეთ ღილაკს +Follow მარჯვენა ქვედა კუთხეში და ღია გრაფაში თქვენი ელექტრონული ფოსტის მისამართი ჩაწერეთ; თქვენს ელექტრონულ ფოსტაში მიიღებთ გზავნილს, რომელში მითიტებულ ბმულზე დაჭერით უნდა დაადასტუროთ, რომ გსურთ ამ ბლოგის გამოწერა; მომავალში ბლოგის განახლებისთანავე მიიღებთ გზავნილს და წაიკითხავთ ახალ სტატიას.}

ჭარბი რეგულაციები რომ აფერხებს ეკონომიკურ ზრდას, ეს აქსიომა საქართველოს ბოლო სამნახევარმა წელიწადმაც დაადასტურა. ჩემი მიზანია, გაჩვენოთ, რომ ჭარბი რეგულაციები და ეკონომიკური ზრდის შეფერხება უბრალოდ კი არ ზრდის სიღარიბეს, არამედ ყველაზე მეტად აუარესებს საზოგადოების ყველაზე მოწყვლადი ჯგუფების სოციო-ეკონომიკურ მდგომარეობას.

ყველაზე მეტად “ქართული ოცნების” მომხრეები ჩემს ამ თეზისზე გადაირევიან, არადა ეს ნამდვილად ასეა: ნაციონალური მოძრაობის რეფორმები რეალურად თანასწორობაზე დაფუძნებულ საზოგადოებად გვხდიდა, ხოლო “ქართული ოცნების” მმართველობა საბჭოურ, კლიენტელურ, ელიტა-მასად დაყოფილ საზოგადოებად გვაბრუნებს.

წვრილი და საშუალო ბიზნესის კონკრეტულ მაგალითზე ეს კარგად ჩანს:

“იაფი სესხის”, “მეხილეობის განვითარების”, “ექსპორტის წახალისების” და სხვა მსგავსი პროგრამები ბუნებრივად უწყობს ხელს პატრონყმული, კლიენტელური ურთიერთობების აღდგენას. თუ “ქართული ოცნების” დიდბობოლასთან მიგესვლება, პროგრამაში მონაწილეობაც და საერთო-სახალხო ფულით იაფად სარგებლობაც გარანტირებული გაქვს. რაც მთავარია, კონკურენტს, რომელმაც “ქართული ოცნების” დიდბობოლასთან მისასვლელი ვერ გამონახა, უკვე უგებ.

ასეთი სამთავრობო პროგრამები ჩვენი ჯიბეებიდან გადასახედების სახით აკრეფილი ფულის უყაირათო ხარჯვა რომაა, ამას გაჩერებული ქართული ეკონომიკა მოწმობს. საჯარო ფინანსების არასწორი, მავნბლური ფანტვა კი, საბოლოო ჯამში, აუარესებს ჩვენს მაკროეკონომიკურ პარამეტრებს, შესაბამისად, გვაქცევს უფრო რისკიან ქვეყნად და საერთშორისო საფინასო ბაზარზე სესხს უძვირებს როგორც მთავრობას, ისე კომერციულ ბანკებს. ამით ყველაზე მეტად ის წვრილი მეწარმე ზარალდება, რომელმაც “ქართული ოცნების” დიდბობოლასთან მისასვლელი ვერ გამონახა და სესხი კომერციულ ბანკში უნდა აიღოს. მისი კონკურენტუნარიანობა “ქართულ ოცნებასთან” დაახლოებულ წვრილ მეწარმესთან შედარებით კიდევ უფრო შემცირდა.

რა იყო და რა იქნება მთავრობის სწორი ეკონომიკური პოლიტიკა? კონკურენტული და ყველასათვის თანაბარპირობებიანი გარემოს უზრუნველყოფა. სესხების გაიაფება გვინდა? ამას ყველა ერთად მივაღწევთ, თუ ეკონომიკა სწრაფად გაიზრდება, ქვეყნის მაკროეკონომიკური მაჩვენებლები გაიზრდება, გაუმჯობესდება სუვერენული და კომერციული ბანკების რეიტინგი და ბანკები საერთაშორისო საფინანსო ბაზარზე ფულს იაფად ისესხებენ.

წერილში “დახმარება შეძლებულებს… ღარიბების ხარჯზე” (იხ. ბმულზე https://sapere8aude.wordpress.com/2015/11/23/%E1%83%93%E1%83%90%E1%83%AE%E1%83%9B%E1%83%90%E1%83%A0%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%90-%E1%83%A8%E1%83%94%E1%83%AB%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A3%E1%83%9A%E1%83%94%E1%83%91%E1%83%A1-%E1%83%A6/ ) აღვწერე, როგორ გაუუარესდათ მდგომარეობა საზოგადოების ყველაზე მოწყვლად ჯგუფებს იმის გამო, რომ საყოველთაო ჯანდაცვის პროგრამის ძირითადი მომხმარებლები შედარებით შეძლებულები გახდნენ.

“ქართული ოცნების” პოპულისტურმა მთავრობამ ჯანდაცვაში საჯარო ფინანსების არაეფექტურ ხარჯვას ხელი იმითაც შეუწყო, რომ დაზღვევის სახელმწიფო პროგრამებიდან სადაზღვევო კომპანიები გაყარა. ამან, თავის მხრივ, ბაზარზე კერძო სადზღვევო პაკეტები გააძვირა და კიდევ უფრო მძიმედ დააწვა იმ ხალხის ჯიბეს, ვინც ჯანდაცვის საფასურს თავადვე იხდიდა და იხდის. ეს სიტუაცია ზუსტი ასლია იმისა, რაც ამავე მთავრობის პოპულიზმმა საგამომცემლო სფეროში შექმნა.

მსოფლიო ლიტერატურის შედევრებს შედარებით იაფად ვყიდულობდით იმის ხარჯზე, რომ გამომცემლობებს სასკოლო სახელმძღვანელოების მსხვილი შეკვეთა ჰქონდათ განათლების სამინისტროდან. მას შემდეგ, რაც გამომცემლობები ამ სფეროდან გააძევეს (როგორც ირკვევა, “ქართული ოცნების” დიდბობოლის სასარგებლოდ), ისინი მძიმე ფინანსური პრობლემების წინაშე აღმოჩნდნენ, მსოფლიო ლიტერატურის შედევრებზე ფასმა კი ისევე მოიმატა, როგორც ჯანმრთელობის დაზღვევის კერძო პაკეტებზე.

ეკონომიკური ზრდის გაჩერება და სიღარიბის ზრდა “ქართული ოცნების” მხარდამჭერ საბჭოურად მოაზროვნეებს პოლიტიკური სპექტრის უკიდურესი მარჯვნიდან (მოფაშისტო ელემენტები) და უკიდურესი მარცხნიდან (ტროცკისტები) “ტრადიციული გამოსავლისკენ” უბიძგებს: დავიცვათ ბაზარი იმპორტზე ტარიფების შემოღებით; საჯარო ფინანსებით მოვახდინოთ ეკონომიკის პრიორიტეტული დარგების სუბსიდირება, ექსპორტის წახალისება, იმპორტის ადგილობრივი წარმოებით ჩანაცვლება; რეგულაციებით შევზღუდოთ ქართულ ეკონომიკაში უცხოელების მონაწილეობა.

ისტორია, მათ შორის, ჩვენი საკუთარი ბოლო სამწელიწადნახევრის, აჩვენებს, რომ ყველა ეს ტრადიციული გამოსავალი ტრადიციულადვე მავნე და საზიანოა. ეკონომიკამ ამ ნაბიჯებს უკვე გასცა პასუხი: ხვნა-თესვის სამთავრობო პროგრამის არსებობის მეოთხე წელს ქვეყანაში მიწის დამუშავებული ნაკვეთების ფართობი შემცირდა!

სწრაფად მზარდ ეკონომიკას იმპორტის ზრდა არ აშინებს, თუკი ქვეყანაში ინვესტიციები შემოდის, ექსპორტი იზრდება, ხოლო ტურისტების ნაკადი მატულობს. დღეს იმპორტი მცირდება, მაგრამ სასიხარულო არაფერი გვაქვს: ჩვენი სავაჭრო ბალანსი ამით არ უმჯობესდება.

იგივეა ჯინის კოეფიციენტის შემთხვევაშიც, რომელიც ასე ჰქონდათ აკვიატებული “ქართული ოცნების” მომხრეებს 2012 წლამდე და რომლის შესახებაც კრინტსაც არ სძრავენ 2012 წლის შემდეგ. კი, შეძლებულებს მოაკლდათ შემოსავალი ეკონომიკური სტაგნაციის პირობებში, მაგრამ ღარიბებს კიდევ უფრო მოაკლდათ და, შესაბამისად, ბალანსი შეძლებულებსა და ღარიბებს შორის არ გაუმჯობესებულა. პირიქით! მოწყვლადები კიდევ უფრო მოწყვლადები გახდნენ.

დასასრულს, უნდა გაგახსენოთ, რასთან შეგუებისაკენ მოგვიწოდა ბიძინა ივანიშვილმა 2013 წლის 5 თებერვლის პრესკონფერენციაზე (იხ. ბმულზე https://sapere8aude.wordpress.com/2013/02/14/%E1%83%91%E1%83%98%E1%83%AB%E1%83%98%E1%83%9C%E1%83%90-%E1%83%98%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%9C%E1%83%98%E1%83%A8%E1%83%95%E1%83%98%E1%83%9A%E1%83%98-%E1%83%95%E1%83%90%E1%83%AA%E1%83%90%E1%83%93/ ). მან ჯერ გვითხრა, რომ უნდა შევეგუოთ იმას, რომ ნათესაობა-ნაცნობობა არის და დარჩება საჯარო სამსახურში სამუშაოდ აყვანის მთავარი განმსაზღვრელი პრინციპი. მერე მან ასევე გვითხრა, რომ, ქართული მენტალიტეტის “სათანადო” დონეზე ცვლილების სავარაუდო ვადების გათვალისწინებით, ევროკავშირში გაწევრიანებისათვის მზად 20 წელზე ადრე ვერ ვიქნებით.

მე სხვაგვარად ვიტყოდი: თუ ქართული ეკონომიკის ეს სტაგნაცია გაგრძელდა, ევროკავშირში გაწევრიანებისათვის ვერც 20 წლის შემდეგ ვიქნებით მზად. ქართული ეკონომიკა კი ზრდის მაღალ ტემპს მაშინ დაუბრუნდება, როდესაც კლიენტელიზმზე, ნათესაობა-ნაცნობობაზე, ხალხის პრივილეგირებულ ფენად და მასად დაყოფაზე, ქსონოფობიასა და უცხოს მიმართ სიძულვილზე, ყალბ საყოველთაობასა და “ბიუჯეტის სოციალურად ორიენტირებულობაზე” აგებულ სახელმწიფო პოლიტიკაზე ანუ “ქართულ ოცნებაზე” ვიტყვით უარს.

 

2 thoughts on ““ქართული ოცნება”: უკან, საბჭოთა კავშირში

  1. შვედებმა 30 წლებში გადაანაწილეს ქონება და გახდნენ ის რაც გახდნენ. ქონების გადანაწილება ჩვენს შემთხვევაში იქნება – დაბალი საპროცენტო განაკვეთი სესხებზე. სხვაგვარად საშუალო ფენა ვერ განვითრდება. და შენ მართლი ხარ ზურა, ეკონომიკის განვითარების გარეშე ბანკები პროცენტს ვერ დაწევენ. მოკლედ მაგარ შარში ვართ🙂

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / შეცვლა )

Connecting to %s