რესპუბლიკის დასაცავად

1787 წლის საკონსტიტუციო კონვენტზე მერილენდიდან წარგზავნილი ჯეიმს მაკჰენრის ჩანაწერებში ერთი საინტერესო ფურცელია: განხილვების ბოლო დღეს დარბაზიდან გამოსულ ბენჯამინ ფრანკლინს ჰკითხეს “რა მივიღეთ დღეს, რესპუბლიკა თუ მონარქია?” ფრანკლინმა უპასუხა:

“რესპუბლიკა … თუკი თქვენ მას შეინარჩუნებთ”

შეერთებული შტატების კონსტიტუციაში სიტყვა “დემოკრატია” არ გვხვდება. დამფუძნებელი მამები უფრთხოდნენ დემოკრატიას, როგორც უმრავლესობის (მასების) შეუზღუდავ და უკონტროლო (!) მმართველობას. ამიტომ ააგეს მათ ამერიკის მმართველობის სისტემა შეკავებისა და გაწონასწორების პრინციპზე.

ზუსტად იმავე პერიოდში, 1795 წელს ატლანტიკის გამოღმა იმანუელ კანტი ესეში “სამარადჟამო მშვიდობისათვის” ხალხებს შორის მშვიდობის დამყარების ერთ-ერთ წინაპირობად ყველა სახემწიფოს რესპუბლიკად ჩამოყალიბებას ასახელებდა. “რესპუბლიკანიზმი აღმასრულებელი ხელისუფლების (მთავრობის) საკანონმდებლო ხელსიუფლებისაგან გაყოფის პოლიტიკური პრინციპია, – წერდა კანტი – … სახელმწიფოს სამი ფორმიდან სწორედ რომ დემოკრატიაა, ამ სიტყვის ყველაზე მკაცრი აზრით, დესპოტური, ვინაიდან მასში იქმნება ისეთი აღმასრულებელი ხელისუფლება, როდესაც ყველა წყვეტს თითოეულის ნაცვლად და, თუ საჭიროა, თითოეულის წინააღმდეგაც (თუ იგი ყველას აზრს არ ეთანხმება)”.

“არასოდეს ყოფილა დემოკრატია, რომელიც თვითმკვლელობამდე არ მისულა,” – წერდა ოკეანის გაღმა რესპუბლიკის II პრეზიდენტი ჯონ ადამსი. დამფუძნებელი მამების სკეფსის დემოკრატიის მიმართ განაპირობებდა შემდეგი მოსაზრება: დემოკრატიაში პოპულისტი ლიდერები ადვილად კრავენ სიძულვილსა და ბოღმაზე დაფუძნებულ უმრავლესობას და მერე ამ უმრავლესობის სახელით კანონიერად (!), არსებულის სისტემის ფარგლებში ხელყოფენ სხვების თავისუფლებასა და ქონებას.

დონალდ ტრამპის კანდიდატობა და ახლა უკვე პრეზიდენტობა, სხვა ფაქტორების – მაგალითად, საგარეო პოლიტიკის მიმართულებით მის მიერ გაკეთებული განცხადებების – გარდა, სწორედ პოპულისტობის გამო იწვევს შიშს, მათ შორის, რესპუბლიკური პარტიის ელიტასა და კონსერვატორ კომენტატორებში.

ტრამპის პრეზიდენტობა – დასაწყისი

ამერიკის შეერთებული შტატების რესპუბლიკაში პრეზიდენტის შემაკავებელი და გამაწონასწორებელი როლი კონგრესსა და უზენაეს სასამართლოს აკისრია (და, რა თქმა უნდა, მედიას, როგორც “ხელისუფლების მეოთხე შტოს”). სენატშიც და წარმომადგენელთა პალატაშიც უმრავლესობა რესპუბლიკურ პარტიას უპყრია მინიმუმ მომდევნო 2 წლის განმავლობაში, ვიდრე 2018 წლის შუალედურ არჩევნებში სენატისა და წარმომადგენელთა პალატის ადგილთა ნაწილი კვლავ არ გამოვა ამომრჩევლის სამსჯავროზე.

ზოგიერთის აზრით, ტრამპის პოპულიზმის შებოჭვის საქმეში გადამწყვეტ როლს სწორედ სენატისა და წარმომადგენელთა პალატის რესპუბლიკური უმრავლესობები შეასრულებენ შიდაპარტიული დებატების გზით. მე ამ მიმართულებით დიდად ოპტიმისტი არ ვარ შემდეგი მოსაზრებების გამო:

  • შეკავებისა და გაწონასწორების შიდაპარტიული, დახურული, კულუარული სისტემის ეფექტურობა ძალიან დაბალია;
  • დონალდ ტრამპმა არ დაუთმო და პრეზიდენტობის კანდიდატობა მოუგო სწორედ ამ რესპუბლიკურ ისტებლიშმენტს, მათ შორის, ლეგიტიმაციის ზღვარზე სიარულით. მას ახლა აქვს თვითრწმენა, რომ ამ “ბიუროკრატებს” კვლავ მოუგებს და ამიტომ ურთიერთობების გამწვავებისგან უკან არ დაიხევს, ოღონდ თავისი გაიტანოს;
  • 2 წელიწადში გადარჩევა სენატორებისა და კონგრესმენების ნაწილს უწევს და არა პრეზიდენტს. მათ შორის პოლემიკა სენატორებისა და კონგრესმენების საარჩევნო კამპანიას დააზარალებს და არა დონალდ ტრამპისას. ამიტომ თეთრი სახლი უფრო აგრესიული დარჩება ცალკეულ საკითხებზე შიდაპარტიული დებატებისას, ვიდრე კაპიტოლიუმი და რესპუბლიკური ისტებლიშმენტი.

უზენაეს სასამართლოში, გარდაცვლილი ანტონინ სკალიას ნაცვლად, პრეზიდენტი ტრამპი წარადგენს და რესპუბლიკური კონგრესი დაამტკიცებს კონსერვატორ მოსამართლეს. შედაგად, სასამართლო ვერ გახდება გამოკვეთილად ლიბერალური, რომ პრეზიდენტ ტრამპის გადაწყვეტილებათა კონსტიტუციურობის საკითხზე მისი პოზიცია “ავტომატურად ცნობილი” იყოს.

დღეს მედიაც პოლიტიკური და სოციალური პოლარიზაციის სრული ანარეკლია. ადამინები კონკრეტულ არხს უყურებენ და უსმენენ არა ინფორმაციის მიღების, არამედ საკუთარ რწმენასა და მსოფლაღქმაში თვითგანმტკიცების მიზნით. ამერიკის დამფუძნებელი მამების ეპოქაში მედია სამოქალაქო განათლების ინსტიტუტი იყო, რომელიც, პოპულიზმის საწინააღმდეგოდ, ადამიანებში სამოქალაქო, რესპუბლიკურ ეთოსს ამკვიდრებდა.

დღეს ამერიკის წამყვანი (ლიბერალური) მედია თითქოს ებრძვის პრეზიდენტ ტრამპის პოპულიზმს და, ვაგლახ, მხოლოდ აძლიერებს ტრამპისა და ტრამპისტების თვითრწმენას. ტრამპმა საპრეზიდენტო კანდიდატობაც და პრეზიდენტობაც ლიბერალური მედიის მხრიდან ულმობელი კრიტიკის, გაშარჟების, დაცინვის ფონზე მოიგო.

პოლარიზაცია – პოპულიზმის წინაპირობა

გლობალიზაციისა და თანმდევი სოციო-ეკონომკური ძვრების გამო მსოფლიოს ყველა ქვეყანში, მათ შორის, შეერთებულ შტატებშიც ადამიანთა ნაწილი პოლიტიკური და ეკონომკური ცხოვრებიდან გარიყული აღმოჩნდა. პოლიტიკურმა პოლარიზაციამ მმართველობის ეფექტურობა დაასუსტა, რომ პოლიტიკურ ისტებლიშმენტს ამ გარიყული ადამიანებისათვის ხელთ მათი კონკრეტული პრობლემების გასაღები მიეცა.

პოპულიზმი და დემაგოგია ამ ადამიანებისათვის ფსიქოლოგიური შვება აღმოჩნდა. მათ ებნებიან, რომ მათი მდგომარეობა მათიივე ბრალი არაა, არამედ სხვების – “დამპალი პოლიტიკოსებისა” და “ჩახავსებული ბიუროკრატების”. მათ აძლევენ საშუალებას, შური იძიონ: არ აქვს მნიშვნელობა ვისზე და რაზე; მთავარია იძიონ შური, თუნდაც საკუთარი თავის ჭაობში კიდევ უფრო ღრმად ჩაფლობის ხარჯზე.

რაც უნდა უცნაური იყოს, პოპულიზმი (მემარცხენე იქნება იგი თუ მემარჯვენ) ჭკვიანი ადამიანების ნაწილისათვისაც მისაღებია. ამ ადამიანებს თავად მასები არ უყვართ და დიადი მიზნებისათვის მათით მანიპულაციას, მათ ემოციებზე თამაშს დასაშვებად მიიჩნევენ. პოპულიზმის მომხრე ჭკვიანები ამბობენ: მასების განათლება, მათში სამოქალაქო ეთოსის შეტანა გრძელვადიანი და უმადური საქმეა, თუ საერთოდ შეუძლებელი არა. ამიტომ მოდი, ეს ხალხი გამოვიყენოთ, ძალაუფლება ხელში ავიღოთ და მერე ის ვაკეთოთ, რაც მიზანშეწონილად მიგვაჩნია.

[ამ თემაზე იხილეთ ჩემი 2 წლის წინანდელი წერილი  არის თუ არა დემოკრატია კარგი რამ ამ წერილში სიტყვა “დემოკრატიას”, როდესაც კონტექსტი დადებითია, რესპუბლიკის აზრით ვხმარობ – ზ.ჭ.]

ჭკვიანი ტრამპისტები ამბობენ: იქნებ და, კარგი პოლიტიკა გაატაროს. ჭკვიანურია, მაგრამ არა გონივრული, რადგან ასე მსჯელობა იმ მიზეზებს დავიწყებაა, რის გამოც რესპუბლიკის დამფუძნებელი მამები დემოკრატიას, ამ სიტყვის ყველაზე მკაცრი აზრით, ეჭვის თვალით უყურებდნენ.

პოპულისტური მეთოდებით გატარებული პოლიტიკა, კარგი როცაა, ადვილად შეიძლება შემობრუნდეს, რადგან დროში განგრძობადი და სამარადჟამოა (როგორც კანტი იტყოდა) მხოლოდ ის, რაც მოქალაქეთა გაცნობიერებულ არჩევანს ემყარება; ხოლო როცა პოპულისტური მეთოდებით გატარებული პოლიტიკა თან ცუდი და საზიანოა, იგი აღრმავებს საზოგადოებაში პოლარიზაციას და, შესაბამისად, კიდევ უფრო დემაგოგიური პოპულიზმისადმი მიდრეკილს ხდის.

დონალდ ტრამპის პრეზიდენტობა (პოპულიზმის მეშვეობით), რომელიც უთუოდ ახალი ეპოქის დასაწყისია, შესაძლებელი საზოგადოების უკიდურესი პოლარიზაციის ფონზე გახდა. ვფიქრობ, პოპულიზმის (და არა ტრამპის პრეზიდენტობის!) დასრულება პოლარიზაციის შესუსტებითაა შესაძლებელი.

1960-იან წლებში კონგრესის რესპუბლიკელები პრეზიდენტ ლინდონ ჯონსონთან თანამშრომლობდნენ, 1980-იანი წლების დასაწყისში – კონგრესის დემოკრატები პრეზიდენტ რონალდ რეიგანთან. ახლა კონგრესში რესპუბლიკელებისა და დემოკრატების თანამშრომლობის დროა. რესპუბლიკის დასაცავად. პოპულიზმის წინააღმდეგ.

Advertisements

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  შეცვლა )

Connecting to %s