სოფლის მეურნეობა: სად არის პრობლემა?

ქვეყნის ეკონომიკური განვითარება და მოქალაქეების კეთილდღეობის ზრდა პირდაპირ კავშირშია ურბანიზაციის ზრდასთან:

URB-INC

საქართველო, 43% სოფლის მოსახლეობით, ამ თვალსაზრისით შუაშია და ღარიბი ქვეყნების მონაცემებთან უფრო ახლოს დგას, ვიდრე განვითარებულ სამყაროსთან:

URB-INC-G

ისტორიულად, ქვეყნების ეკონომიკური განვითარების, მოქალაქეების კეთილდღეობის ზრდისა და ურბანიზაციის მატებასთან ერთად, მცირდებოდა ამ ქვეყნებში მოსახლეობის სოფლის მეურნეობაში დასაქმების წილი:

AGR-INC

საქართველოსა და, ვთქვათ, ურბანიზებული ჩეხეთის 2015 წლის მონაცემები რომ შევადაროთ:

  • საქართველოში სოფლის მეურნეობა ეკონომიკის 9.1%-ია; სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულია მოსახელობის 43%; ერთ სულზე შემოსავალი (PPP) კი – 9,679 $
  • ჩეხეთში სოფლის მეურნეობა ეკონომიკის 2.4%-ია; სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულია მოსახელობის 3.6%; ერთ სულზე შემოსავალი (PPP) კი – 29,400 $

არა მხოლოდ საქართველოში, ყველა ქვეყანაში სოფლის მეურნეობა ეკონომიკის ყველაზე ნაკლებპროდუქტული სფეროა. ქვეყნების ეკონომიკური განვითარება და  მოქალაქეების კეთილდღეობის ზრდა მოხდა იმის ხარჯზე, რომ ამ ქვეყნების ეკონომიკებში სოფლის მეურნეობის წილი შემცირდა, ხოლო მრეწველობის, შემდეგ კი მომსახურების სფეროს წილი გაიზარდა.

საქართველოშიც, 2003-დან დღემდე ქართული ეკონომიკის მთლიანი გამოშვება 3.8-ჯერ გაიზარდა.

საშუალოზე მეტად გაიზარდა, მაგალითად:

  • ოპერაციები უძრავი ქონებით – 10.4-ჯერ
  • საფინანსო საქმიანობა – 9.5-ჯერ
  • სახელმწიფო მმართველობა – 8.4-ჯერ
  • განათლება – 5.2-ჯერ
  • მშენებლობა – 5.1-ჯერ
  • დამამუშავებელი მრეწველობა – 4.9-ჯერ
  • სასტუმროები და რესტორნები – 4.6-ჯერ

საშუალოზე ნაკლებად გაიზარდა:

  • სამთომოპოვებითი მრეწველობა – 3.6-ჯერ
  • წარმოება საკუთარი მოხმარებისათვის – 3.4-ჯერ
  • საკუთარი საცხოვრისის გამოყენების პირობითი რენტა – 3-ჯერ
  • პროდუქციის გადამუშავება შინამეურნეობების მიერ – 2.1-ჯერ
  • სოფლის მეურნეობა – 1.7-ჯერ

თქვენ რომ იყოთ ინვესტორი და ფიქრობდეთ, ეკონომიკის რომელ სფეროში ჩადოთ ფული, ეცდებოდით, ფული ჩაგედოთ საფინანსო სექტორში და არა სოფლის მეურნეობაში, რადგან ზრდაც და, შესაბამისად, ამონაგებიც პირველში უფრო სწრაფი და მეტია, ვიდრე – მეორეში. სწორედ ეს იწვევს იმას, რომ ხელფასებიც პირველში 3-ჯერ მეტია, ვიდრე – მეორეში.

ხელფასი სექტორების მიხედვით

ამის შედეგი ისაა, რომ სოფლად სიღარიბე მეტია, ვიდრე ქალაქად. საქართველოში 2016 წელს, 2015-თან შედარებით, სოფლად სიღარიბე გაიზარდა: 24.7-დან 25.5%-მდე. შედარებისთვის, ქალაქად იგივე მაჩვენებელი 16.7%-დან 16.9%-მდე გაიზარდა.

რაც უფრო მეტი ადამიანია ჩაბმული სოფლის მეურნეობაში, მით უფრო ნაკლებია მიწის ფართობი, რომელიც ერთ მეურნეობაზე მოდის. შესაბამისად, მეტია არაეფექტურობაც:

  მეურნეობის საშუალო ზომა აგრარული სექტორის წილი ეკონომიკაში აგროდასაქმება, მთლიანის არაეფექტურობა
კანადა 315 1.91% 2% 1.10
აშშ 165 1.20% 2.00% 1.70
დანია 60 1.18% 2.50% 2.00
დიდი ბრიტანეთი 57 0.72% 1.40% 2.20
იაპონია 2 1.17% 4% 4.00
საქართველო 1 9% 40% 7.00

საქართველოში სასოფლო-სამეურნეო მიწის საშუალო ფართობი რეგიონების მიხედვით ასეთია:

მიწის ფართობი

ესაა იმის მიზეზი, რომ “ქართული ოცნების” მიერ 4 წლის განმავლობაში სოფლის მოსახლეობაში ხვნა-თესვის ვაუჩერის დარიგების მიუხედავად, ერთწლიანი კულტურების ნათესი ფართობი შემცირდა 274.9 ათასი ჰექტრიდან (2014) 240 ათას ჰექტრამდე (2016).

შემცირებაა სოფლის მეურნეობის პროდუქტის წარმოებაში. საქსტატის 2016 წლის წინასწარი მონაცემებით, 2016 წელს ვაწარმოეთ უფრო ნაკლები, ვიდრე 2015 წელს:

  • ხორცი – 52.5 ათასი ტონა 62.1-ის ნაცვლად
  • კვერცხი – 564.7 მლნ ცალი 601.2-ის ნაცვლად
  • რძე – 506.1 მლნ ლიტრი 676.5 -ის ნაცვლად

ყოველივე ზემოთქმული რომ შევაჯამოთ:

  • სოფლის მეურნეობაში პროდუქტულობა ყველაზე ნაკლებია
  • ამიტომ ინვესტირებისათვის სოფლის მეურნეობა ყველაზე ნაკლებ მიმზიდველია
  • სოფლის მეურნეობის გამოშვება ყველაზე ნელა იზრდება და სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულთა შემოსავალიც ყველაზე ნაკლებია

იმის გამო, რომ საქართველოში სოფლად 43% ცხოვრობს და მათი აბსოლუტური უმრავლესობა სოფლის მეურნეობითაა დაკავებული, მათ ყველაზე დაბალი შემოსავლები აქვთ და სიღარიბე სოფლად გაცილებით მეტია, ვიდრე ქალაქად.

აქედან გამოსავალი ორია:

  1. დაბალი გადასახადებით და ეკონომიკაში ნაკლები ჩარევით, მთავრობა საშუალებას აძლევს ბიზნესს, თავად განსაზღვროს, ეკონომიკის რომელ სექტორში ჩადოს ინვესტიცია. ეს იწვევს ეკონომიკის მაღალპროდუქტული დარგების ზრდას და ამცირებს სოფლის მეურნეობის წილს, რასაც სამუშაო ძალა გადაყავს უფრო მაღალანაზღაურებად სექტორებში სოფლის მეურნეობის დაბალანაზღაურებადი სექტორიდან. ამით მცირდება სიღარიბეც. სოფლის მეურნეობაში დასაქმებულთა წილი კი მცირდება, მაგრამ ხდება მეურნეობათა გამსხვილება, პროდუქტულობის გაზრდა, ეფექტიანობის ამაღლება და სოფლის მეურნეობაში დარჩენილთა შემოსავლების ზრდასაც. ესეც დამატებით ამცირებს სიღარიბეს.
  2. მთავრობა ზრდის გადასახადებს და ამ ფულს მიმართავს ეკონომიკის ყველაზე ნაკლებპროდუქტულ სექტორში (ხვნა-თესვის ვაუჩერი), მაგრამ შედეგი არის არათუ ნული, არამედ უარყოფითი (სოფლად სიღარიბე გაიზარდა). ეს არის სოციალისტური ხედვა, რომლის შედეგები ტრაგიკული ისტორიული “ექსპერიმენტით”, სახელად საბჭოთა კავშირი, მკითხველისათვის კარგად უნდა იყოს ცნობილი.

და ბოლოს, 2 შენიშვნა:

  1. ურბანიზაცია აუცილებლად სოფლის დაცლას არ ნიშნავს. ეს ნიშნავს სოფლის ქალაქური ტიპის დასახლებად გადაქცევას (გზა, წყალი, გაზი, ელექტროენერგია, ინტერნეტი, სკოლა, ბაღი, სამედიცინო პუნქტი), თუმცა ყველა სოფლის ქალაქური ტიპის დასახლებად გადაქცევა ვერ მოხდება და ეკონომიკურად შეიძლება გაუმართლებელი იყოს.
  2. გამონაკლისის სახით, მთავრობას უნდა ჰქონდეს სპეციალური პროგრამების განხორციელების საშუალება სასაზღვრო ზონის სოფლებში (მაგალითად, აღმოსავლეთ საქართველოს მთიანეთი), თუმცა ტურიზმის განვითარება ამ სოფლების დეპოპულაციის პრობლემასაც მოხსნის და არც აქ იქნება საჭირო მთავრობის ზედმეტი ჩარევა.
Advertisements

კომენტარის დატოვება

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  შეცვლა )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  შეცვლა )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  შეცვლა )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  შეცვლა )

Connecting to %s